Дүйсенбі, 16 қараша 2026
ҰЛТТЫҚ БАНК16.11.2026
USD444,30₸0,00
EUR490,91₸0,00
RUB5,41₸0,00
CNY66,59₸0,00
ШҰҒЫЛ
Сұхбат

«ЖУРНАЛИСТІҢ МІНДЕТІ – МӘСЕЛЕНІ КӨТЕРУ ҒАНА ЕМЕС, ОНЫҢ ШЕШІМІНЕ ЫҚПАЛ ЕТУ»

Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Ақпарат саласының үздігі» төсбелгісінің иегері, Shyndyqlive.kz ақпараттық порталының директоры әрі бас редакторы Айгерім Есболатқызы Айтахановамен сұқбат

Қоғамдағы өзекті мәселелерді батыл көтеріп, халықтың мұң-мұқтажын көпшілікке жеткізу – журналистің басты міндеттерінің бірі. Ал сол мәселелердің шешілуіне ықпал ету, жауапты мекемелердің назарын аудару және елдің үнін естірту кәсіби біліктілікпен қатар табандылықты да талап етеді.

Осы орайда біз Айгерім Айтахановамен журналистикадағы ұстанымы, қоғамдық қызметі, өңірлердегі өзекті мәселелер және халықтың үнін жеткізудегі жауапкершілік туралы әңгімелестік. Жуырда журналист Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Ақпарат саласының үздігі» төсбелгісімен марапатталды.

– Айгерім Есболатқызы, Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің «Ақпарат саласының үздігі» төсбелгісімен марапатталуыңыз құтты болсын! Бұл марапат сіз үшін нені білдіреді?

– Рақмет! Кез келген марапат – атқарылған еңбекке берілген баға әрі алдағы жұмысқа жүктелетін жауапкершілік. Сондықтан бұл төсбелгіні кәсіби қызметіме көрсетілген құрмет деп қабылдаймын.

Журналистика күн сайын ізденуді, ақпаратты тексеруді, адамдармен тіл табысуды және әр сөзге жауапкершілікпен қарауды талап етеді. Кейде бір мәселені көтеру үшін ұзақ уақыт жұмыс істеуге тура келеді. Материал жарияланғаннан кейін де оның нәтижесін бақылап, тиісті мекемелердің жауабын күтіп, мәселенің шешілуіне назар аудару қажет.

Бұл марапат мені одан әрі ізденуге, қоғам үшін маңызды тақырыптарды көтеруге және оқырман сенімін ақтауға ынталандырады. Ең бастысы – жетістікке тоқмейілсімей, халыққа пайдалы жұмыс істеуді жалғастыру.

– Сіз басқаратын Shyndyqlive.kz ақпараттық порталының негізгі бағыты қандай?

– Біздің басты мақсатымыз – оқырманға маңызды әрі өзекті ақпарат ұсыну. Елімізде және өңірімізде болып жатқан оқиғалар, әлеуметтік мәселелер, мемлекеттік мекемелердің жұмысы, ауыл-аймақтың тыныс-тіршілігі және тұрғындарды алаңдататын өзге де тақырыптар редакция назарында.

Біз тек жаңалық жариялаумен шектелмей, мәселенің мән-жайын ашуға және оның шешілуіне ықпал етуге тырысамыз. Ақпараттың жылдамдығы маңызды болғанымен, оның шынайылығы мен анықтығы одан да маңызды. Сондықтан әр мәліметті тексеріп, оқиғаға қатысы бар тараптардың пікірін тыңдауға мән береміз.

Журналистика қоғам мен билік арасындағы байланысты нығайтуға, халықтың үнін жеткізуге мүмкіндік береді. Осы мүмкіндікті тиімді пайдаланып, оқырманға пайдалы ақпарат ұсыну – редакцияның негізгі міндеті.

– Көпшілік Сізді қоғамдағы өзекті мәселелерді батыл көтеретін журналист ретінде таниды. Қандай тақырыптарға басымдық бересіз?

– Ең алдымен, мәселенің қоғам үшін маңызына қараймын. Егер ол азаматтардың құқығына, қауіпсіздігіне, әлеуметтік жағдайына немесе күнделікті өміріне әсер етсе, назардан тыс қалмауы керек.

Кейде адамдар өз мәселесін қайда жеткізерін білмей, бірнеше мекеменің табалдырығын тоздырады. Нәтиже болмаған соң журналистерге жүгінеді. Мұндай кезде олардың бізге сенім артып отырғанын түсінуіміз қажет.

Дегенмен журналист мәселені тек эмоцияға сүйеніп көтермеуі керек. Нақты дерек жинап, құжаттарды зерделеп, тараптардың пікірін тыңдау маңызды. Біреудің сөзін дәлелсіз жариялау да дұрыс емес. Меніңше, журналистің ықпалы айқайында емес, дәлелінде.

– Журналистік қызметіңіз Түркістан облысымен ғана шектелмейді. Өзге өңірлер мен аудандардағы мәселелерді де көтеріп жүрсіз. Бұл бағыттағы жұмысыңыз туралы айтып өтсеңіз.

– Халықты толғандыратын мәселенің қай өңірде көтерілгені маңызды емес. Егер шешімін күткен түйткіл болса, оған назар аудару қажет деп санаймын. Сондықтан Түркістан облысымен қатар, өзге өңірлер мен аудандардағы оқиғаларға да көңіл бөліп, тұрғындардың мәселесін көпшілікке жеткізуге тырысамыз.

Әсіресе ауыл-аймақтардағы халықтың үнін есту маңызды. Кейде шалғай елді мекендердегі мәселелер көпшілікке бірден жете бермейді. Ал сол жерде тұратын адамдар үшін жол, ауызсу, инфрақұрылым, әлеуметтік қызметтер немесе жұмыс мәселесі күнделікті өмірге тікелей әсер етеді.

Сондықтан журналист оқиғаның ортасына барып, адамдармен бетпе-бет сөйлесіп, мәселені өз көзімен көргені дұрыс. Тұрғындардың пікірін тыңдап қана қоймай, жауапты мекемелерден де нақты жауап іздеу керек. Халықтың сөзі қағаз жүзінде қалып қоймай, шешім қабылдауға негіз болса дейміз.

– Түркістан облысы әкімінің аудандардағы халықпен кездесулеріне, шалғай елді мекендерге дейін барып жүрсіз. Мұндай кездесулерде қандай мәселелерге назар аударасыз?

– Халықпен кездесулер – тұрғындардың өтініш-тілегін тікелей тыңдауға мүмкіндік беретін маңызды алаң. Әр ауданның, әр ауылдың өз мәселесі бар. Бір жерде инфрақұрылымға қатысты сұрақтар көтерілсе, екінші жерде ауыл шаруашылығы, жұмыспен қамту немесе әлеуметтік жағдайға байланысты түйткілдер алға шығады.

Мұндай кездесулерге барғанда тұрғындардың өз аузынан мәселені естіп, оның мән-жайын түсінуге тырысамыз. Әсіресе шалғай елді мекендерге барудың маңызы зор. Өйткені орталықтан алыста орналасқан ауылдардың проблемалары кейде кеңірек жариялылықты қажет етеді.

Біздің міндетіміз – айтылған әр өтінішті сол күйінде жеткізіп қана қою емес, мәселенің мәнін ашып, жауапты тараптардың пікірін алу. Кездесуде көтерілген мәселенің кейін қалай шешіліп жатқанын бақылау да маңызды. Халықтың үні естіліп, нақты нәтижеге ұласса, журналистік жұмыстың да мәні арта түседі.

– Сіздің журналистік қызметіңізде адам тағдырына тікелей әсер еткен оқиғалар да бар. Түркістан қаласындағы тазалық мекемесінде жұмыс істейтін кейуананың баспаналы болуына ықпал еткен жағдайды қалай бағалайсыз?

– Адамның тұрмыс-тіршілігіне қатысты мәселені көтергенде оның артында нақты тағдыр тұрғанын ұмытпау керек. Түркістан қаласындағы тазалық мекемесінде еңбек ететін кейуананың баспана мәселесіне назар аударып, оның үйлі болуына ықпал етуге атсалысқан жағдай да мен үшін маңызды оқиғалардың бірі.

Қоғамда күн сайын адал еңбегімен тіршілік етіп жүрген адамдар көп. Бірақ кейде олардың қиындықтары көпшілікке байқала бермейді. Осындай жандардың мәселесін көтеріп, тиісті адамдардың назарын аудару – журналистің қолынан келетін игі істердің бірі.

Әрине, мұндай жағдайды тек журналистің жеке еңбегімен байланыстыру дұрыс емес. Мәселенің шешілуіне басқа да азаматтар мен жауапты тараптар атсалысуы мүмкін. Дегенмен ақпараттың жариялануы, қоғам назарын аудару және мәселені назардан тыс қалдырмау белгілі бір нәтижеге жетуге ықпал ете алады.

Мен үшін ең маңыздысы – адамның жағдайын көрсету арқылы оны аянышты кейіпте таныту емес, мәселенің шешілуіне жол ашу. Журналистиканың адамға пайдасы тигенде оның қоғамдық маңызы да айқындала түседі.

– Журналистік қызметтен бөлек, 2018 жылдан бері «Мейірімді Сана» мүгедектер қоғамы» қоғамдық бірлестігінің төрайымысыз. Қоғамдық жұмыстың сіздің өміріңіздегі орны қандай?

– Қоғамдық жұмыс үлкен жауапкершілікті талап етеді. Бұл бағытта адамдармен тікелей араласып, олардың өтініш-тілегін тыңдап, ортақ мәселелерге назар аударуға тура келеді. Кейде мәселені шешу үшін тиісті мекемелермен байланысып, нақты әрекет ету қажет болады.

2018 жылдан бері «Мейірімді Сана» мүгедектер қоғамы» қоғамдық бірлестігінің төрайымы ретінде қоғамдық жұмыстарды қатар алып келемін. Бұл қызмет адамдардың күнделікті өмірде кездесетін қиындықтарын тереңірек түсінуге, олардың мұң-мұқтажына бейжай қарамауға үйретті.

Қоғамдық жұмыста ең маңыздысы – адамның сөзін тыңдау, өтінішіне немқұрайлы қарамау және мүмкіндігінше нақты көмек көрсетуге ұмтылу. Кейде бір мәселенің шешілуіне ықпал ету үшін де табандылық қажет. Сондықтан бұл бағыттағы жұмысымды қоғам алдындағы жауапкершілігімнің бір бөлігі деп санаймын.

– Журналистика мен қоғамдық жұмысты қатар алып жүру қиындық тудырмай ма?

– Екі бағыттың да өз міндеті мен жауапкершілігі бар. Журналистикада ақпаратты жинап, тексеріп, жариялайсың. Ал қоғамдық жұмыста адамдармен тікелей араласып, олардың мәселесін түсініп, шешім іздеуге атсалысасың.

Бұл екі қызмет бір-бірін толықтырады. Журналист ретінде қоғамдағы проблемаларды байқасам, қоғамдық жұмыс барысында адамдардың күнделікті өмірде қандай мәселелерге тап болатынын жақынырақ түсінемін.

Әрине, уақыт пен күшті дұрыс жоспарлау қажет. Ең бастысы – қай бағытта жұмыс істесең де, өз міндетіңе жауапкершілікпен қарау. Адамдардың сенімін ақтау, олардың мәселесіне құрметпен қарау және бастаған істі соңына дейін жеткізуге ұмтылу маңызды.

– Ел басына күн туған сәттерде халықтың ортасынан табылудың өзі үлкен жауапкершілік. Осындай кезеңдерде журналистің міндеті қандай болуы керек?

– Қиын кезеңде адамдарға ең алдымен нақты ақпарат пен қолдау қажет. Мұндай уақытта жалған мәліметтер мен тексерілмеген хабарлардың зияны арта түседі. Сондықтан журналист асығыстыққа жол бермей, ақпаратты тексеріп, жағдайды барынша анық әрі байыппен жеткізуге тиіс.

Сонымен қатар журналистің міндеті оқиғаны сырттай бақылаумен шектелмеуі керек. Адамдардың қандай қиындыққа тап болғанын, оларға қандай көмек қажет екенін көрсету де маңызды. Бірақ мұндай материалдарды әзірлегенде адамның ар-намысы мен жеке өмірін құрметтеу қажет.

Мен үшін халықтың ортасында болу – қиындықты сырттай бақылау емес, мәселенің мәнін түсініп, оны шешуге бағытталған әрекетке үлес қосу. Қоғамдық жауапкершілік дегеніміз де осы деп ойлаймын.

– Сіз ауыл шаруашылығы саласына қатысты мәселелерді де көтеріп жүрсіз. Түркістан өңірі үшін бұл тақырыптың маңызы неде?

– Түркістан облысы үшін ауыл шаруашылығының маңызы ерекше. Көптеген тұрғынның тұрмысы осы саламен тікелей байланысты. Сондықтан шаруалардың мәселесі – тек белгілі бір кәсіп иелерінің емес, тұтас өңірдің әлеуметтік-экономикалық жағдайына әсер ететін тақырып.

Ауыл шаруашылығында су тапшылығы, өнімді өткізу, өндіріс шығындары, шаруаларды қолдау тетіктері және нарыққа шығу мүмкіндігі секілді мәселелер кездеседі. Әр шаруашылықтың жағдайы әртүрлі болғандықтан, оларды нақты деректерге сүйеніп қарастырған жөн.

Журналистің міндеті – шаруалардың пікірін тыңдап қана қоймай, жауапты мекемелердің де ұстанымын білу. Қандай қолдау көрсетіліп жатыр, қандай кедергілер бар, мәселені шешу үшін қандай шаралар қабылданады деген сұрақтарға жауап іздеу қажет.

Ауылдағы еңбек адамының даусы естілуі керек. Өйткені ауыл шаруашылығының дамуы азық-түлік қауіпсіздігіне, жұмыс орындарына және халықтың әл-ауқатына тікелей әсер етеді.

– Материал жарияланғаннан кейін мәселенің шешілу барысын бақылап отырасыз ба?

– Әрине, мәселені көтерумен жұмыс аяқталмайды. Материал жарияланғаннан кейін жауапты мекемелердің әрекетіне, берілген жауаптарға және мәселенің әрі қарай қалай өрбігеніне назар аудару қажет.

Егер жарияланымнан кейін тиісті мекеме түсініктеме берсе, нақты шара қабылдаса немесе бұрын назардан тыс қалған мәселе талқылана бастаса, мұның өзі белгілі бір нәтиже. Бірақ барлық мәселе бірден шешіле қоймайды. Кейбір түйткілдер ұзақ уақытты, бірнеше мекеменің бірлескен жұмысын және заңдық рәсімдерді талап етеді.

Сондықтан журналист мәселенің кейінгі тағдырына да бейжай қарамауы керек. Берілген уәде орындалды ма, тұрғындардың жағдайы өзгерді ме, мәселе шешімін тапты ма – осының бәрін бақылау маңызды. Журналистік жұмыстың қоғамдық мәні де осында.

– Қазір әлеуметтік желі ақпарат таратуда үлкен рөл атқарады. Бұл журналистің мүмкіндігін кеңейтті ме, әлде жауапкершілігін арттырды ма?

– Әлеуметтік желі ақпарат тарату мүмкіндігін едәуір кеңейтті. Қазір маңызды оқиға немесе өзекті мәселе қысқа уақыт ішінде мыңдаған адамның назарына ілігуі мүмкін. Бұл – журналистика үшін үлкен мүмкіндік.

Алайда ақпараттың жылдам таралуы оның міндетті түрде шын екенін білдірмейді. Толық тексерілмеген мәлімет қоғамда түсінбеушілік туғызып, адамдарға зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан журналист әлеуметтік желіде де кәсіби қағидаттарын сақтауы керек.

Оқырманның сенімі бір күнде қалыптаспайды. Ол тұрақты еңбекпен, дәлдікпен және ашықтықпен келеді. Қателік кеткен жағдайда оны мойындап, түзету де кәсіби жауапкершіліктің бір бөлігі деп санаймын.

– Журналистік қызметіңізде қандай қағидаларды басшылыққа аласыз?

– Ең алдымен, ақпараттың шынайылығына мән беремін. Кез келген мәліметті тексеріп, мүмкіндігінше бірнеше дереккөзге сүйену керек. Екінші маңызды қағида – адамға құрметпен қарау. Журналист материал әзірлегенде оның біреудің тағдырына, абыройына немесе жеке өміріне әсер етуі мүмкін екенін ұмытпағаны жөн.

Сонымен қатар әр тараптың пікірін тыңдау маңызды. Бір адамның сөзіне ғана сүйеніп, түпкілікті қорытынды жасау дұрыс емес. Журналистің мақсаты дау туғызу немесе біреуді қаралау емес, қоғам үшін маңызды мәселені анықтап, оған жауап іздеу болуы керек.

Мен үшін кәсіби ұстанымның негізі – адалдық, дәлдік және жауапкершілік. Халықтың сенімі осы қағидаларды ұстанған кезде ғана қалыптасады.

– Алдағы уақытта қандай бағыттарға басымдық беруді жоспарлап отырсыз?

– Қоғам үшін маңызы бар әлеуметтік тақырыптарды, азаматтардың құқықтарын, ауыл-аймақтың тыныс-тіршілігін және мемлекеттік қызметтердің сапасына қатысты мәселелерді көтеруді жалғастырғым келеді.

Сонымен бірге қоғамдық ұйымдағы жұмысымды да дамытып, адамдардың өтініш-тілегіне назар аударуға, қоғамға пайдалы бастамаларды қолдауға ниеттімін.

Журналистикада да, қоғамдық жұмыста да ең маңыздысы – нақты нәтиже. Әрине, барлық мәселені бір адамның күшімен шешу мүмкін емес. Бірақ дер кезінде қойылған сұрақ, дұрыс бағытталған өтініш немесе қоғам назарын аударған материал үлкен өзгерістің бастамасы болуы мүмкін.

– Сұқбат соңында оқырмандарға айтарыңыз бар ма?

– Қоғамдағы мәселелерге бейжай қарамайтын, өз құқығын білетін және ортақ іске үлес қосуға дайын азаматтар көп болсын дегім келеді. Қандай да бір мәселе туындаса, оны заң аясында көтеріп, нақты дәлелмен жеткізудің маңызы зор.

Ал журналистерге айтарым – халықтың сенімін бағалау керек. Бізге жүгінген адамның мәселесіне жауапкершілікпен қарап, ақпаратты тексеріп, шындықты бұрмаламай жеткізуге міндеттіміз.

Мен үшін журналистика да, қоғамдық жұмыс та – адамдармен байланыс, сенім және жауапкершілік. Егер атқарған еңбегің бір адамның мәселесіне назар аударуға, бір түйткілдің шешілуіне немесе қоғамда маңызды сұрақтың қойылуына ықпал етсе, мұның өзі үлкен мәнге ие.

Сұхбатыңызға рақмет! Еңбегіңіз жемісті болсын. Қоғам игілігі жолындағы бастамаларыңызға сәттілік тілейміз.

– Көп рақмет!

Сұқбаттасқан: А. Бағдатұлы